Projekt „Ustawy o wyrównywaniu szans osób z niepełnosprawnością” został przekazany Kancelarii Premiera RP.  Premier Donald Tusk w przededniu Międzynarodowego Dnia Osób Niepełnosprawnych przyjął projekt z rąk liderów największych organizacji pozarządowych działających na rzecz tego środowiska.

Prace nad Ustawą były prowadzone od ponad roku we współpracy z Ambasadą Brytyjską i zespołem prawników. W naszym kraju jest to pierwszy akt prawny, który w kompleksowym stopniu wyrównuje szanse osób z niepełnosprawnościami w najważniejszych sferach życia społecznego, politycznego i gospodarczego.

Premier już w swoim exposé wygłoszonym 23 listopada 2007 r. w Parlamencie RP zaznaczył swoją solidarność z osobami z niepełnosprawnością. Jako pierwszy z polskich premierów odniósł się tak jednoznacznie i osobiście do problemów tej grupy. W obszernym fragmencie exposé poruszył m.in. problem równego dostępu do nauki i pracy: „Mamy w Polsce dwukrotnie niższą aktywność zawodową osób niepełnosprawnych niż średnia w Europie (…).Wśród 2200 tys. studentów tylko 14 tys. to niepełnosprawni, którzy dostali swoją szansę podjęcia nauki na poziomie wyższym. To są, niestety, symboliczne, przygnębiające znaki wykluczenia tej grupy Polaków.”

Zapowiedział wtedy także polityczną wolę uchwalenia przez Sejm ustawy antydyskryminacyjnej, uznania języka migowego jako urzędowego oraz wystąpienia do Prezydenta RP z wnioskiem o ratyfikowanie konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych. Exposé Premiera dało zielone światło pracy nad projektem i zachęciło do zbudowania koalicji wspierającej nową ustawę.

Najsilniejszy i bezpośredni impuls przyniosła 10. rocznica uchwalenia przez Sejm RP Karty Praw Osób Niepełnosprawnych (sierpień 1997 r.). Zapisany dobrymi intencjami dokument bez prawnych umocowań i egzekucji szybko okazał się nikomu nieprzydatną, "martwą" Kartą. Stąd energiczne działania Integracji, na rzecz stworzenia projektu Ustawy, na którą od lat czekają niepełnosprawni Polacy.

- Takiego dokumentu w naszym kraju jeszcze nie było. Przygotowany projekt jest przełomem i ogromną szansą dla całego środowiska - uważa Piotr Pawłowski, prezes Stowarzyszenia Przyjaciół Integracji. - Podobną Ustawę mają od 1990 r. Amerykanie i od 1995 r. Brytyjczycy. Jedno jest pewne, ustawa zapoczątkuje nowy etap, który w Wielkiej Brytanii miał miejsce ponad 20 lat temu i diametralnie zmienił oblicze tego kraju w traktowaniu osób z niepełnosprawnością. Jestem głęboko przekonany, że dzięki Ustawie, którą złożymy dziś na ręce szefa Rządu, pojawia się cywilizacyjna szansa długo oczekiwanej przemiany dla obywateli z niepełnosprawnościami w naszym kraju. Mam też nadzieję, że rozpocznie ona nowy etap w kształtowaniu świadomości obywatelskiej niepełnosprawnych Polaków i spowoduje rzetelne działania na rzecz wyrównywania szans oraz autentycznej integracji społecznej. Doprowadzi też do zbudowania platformy porozumienia i dialogu pomiędzy dwoma światami - ludzi sprawnych i ludzi z niepełnosprawnością.

Przygotowany projekt Ustawy w szczególności uwzględnia cztery zasady odnoszące się do niepełnosprawności:

• realizację zasady równego traktowania
• informowanie o prawach i wolnościach osób z niepełnosprawnością oraz o politykach i programach pomocowych, planach i innych działaniach dotyczących tych osób
• podnoszenie świadomości społecznej, w szczególności przez promowanie otwartości i akceptacji
• usuwanie wszelkich innych barier

Jednym z doniosłych unormowań zawartych w projekcie Ustawy jest pierwsza w historii polskiego prawa próba zdefiniowania pojęcia ''osoby z niepełnosprawnością''. Obecnie ustawy, mimo iż odwołują się do pojęcia osoby niepełnosprawnej, nie definiują go. Tymczasem w Europie i na świecie już od paru lat mówi się person with disability, czyli osoba z niepełnosprawnością. Wyrażenia anglojęzyczne disabled i hardipped, czyli "niepełnosprawny" i "upośledzony" przechodzą do lamusa.

Najistotniejszą jednak częścią projektu Ustawy są regulacje dotyczące zasad równego traktowania osób z niepełnosprawnością, w szczególności w takich sferach życia jak: praca i zatrudnienie, pełnienie funkcji publicznych, korzystanie z praw wyborczych, dostęp do wymiaru sprawiedliwości, edukacji, transportu, rozrywki oraz wypoczynku.

Novum stanowi także obowiązek przeszkolenia – w zakresie obsługi osób z niepełnosprawnością – pracowników urzędów państwowych. Projekt Ustawy ustanawia instrumenty prawne służące przełamywaniu barier w zakresie transportu i budownictwa, nakładając na podmioty zarządzające budynkami publicznymi i obiektami budownictwa mieszkaniowego oraz na przewoźników obowiązek dostosowania w wyznaczonym terminie budynków i taboru do potrzeb osób z niepełnosprawnością. Po raz pierwszy także ustawodawca przewiduje odczuwalne sankcje finansowe za nieprzestrzeganie prawa wobec tej grupy ludzi.

- Podejmując kwestię obowiązków władz publicznych w zakresie wyrównywania szans osób niepełnosprawnych, nie można nie uwzględniać także zasady pomocniczości, o której mowa w preambule Konstytucji. Zasada ta oznacza, że władza publiczna nie zwalnia zainteresowanych z troski o samodzielne załatwianie swoich spraw życiowych, a zarazem nie narzuca sposobu rozwiązywania problemów życiowych, jest jednak obowiązana udzielić koniecznej pomocy w rozwiązywaniu tych problemów tam, gdzie nie jest to możliwe wysiłkiem zainteresowanych, ich rodzin i innych składników społeczeństwa obywatelskiego – przy czym ta pomoc publiczna powinna, tam gdzie jest to możliwe, być udzielana z wykorzystaniem potencjału instytucji społeczeństwa obywatelskiego, w szczególności organizacji pozarządowych - wyjaśnia prof. Hubert Izdebski wspierający prace nad projektem Ustawy swoją wiedzą i autorytetem.

W projekcie Ustawy przewidziano również istotną zmianę instytucjonalną, zakładającą stworzenie nowego działu administracji rządowej do spraw osób z niepełnosprawnością, a ministrowi właściwemu do spraw osób z niepełnosprawnością podległemu bezpośrednio premierowi powierza się te zadania i kompetencje, które obecnie realizuje Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych.

Przedstawiony polskiemu Rządowi projekt Ustawy został opracowany przy zaangażowaniu środowisk osób z niepełnosprawnością, w drodze konsultacji społecznych. Dokument nie wpłynie na ratyfikację przez Polskę Konwencji Praw Osób Niepełnosprawnych ONZ, ani nie zastąpi obowiązującej Ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Dokumenty będą pełniły wobec siebie funkcje uzupełniające.

Nad przygotowaniem Ustawy pracował zespół specjalistów prawa z Kancelarii Prawnej Domański, Zakrzewski, Palinka oraz prof. Hubert Izdebski i dr Wojciech Rogowski, ekspert oceny skutków regulacji.

Relacja z przekazania projektu Premierowi Tuskowi zostanie zaprezentowana 3 grudnia, podczas Wielkiej Gali Integracji w Sali Kongresowej w Warszawie, organizowanej z okazji Międzynarodowego Dnia Osób Niepełnosprawnych.

Projekt Ustawy o wyrównywaniu szans osób z niepełnosprawnością