Przejdź do treści głównej
Lewy panel

Wersja do druku

Czy zakłady pracy chronionej są potrzebne?

06.02.2017
Autor: rozmawiał Piotr Pawłowski, fot. M. Różański, arch. programu „Misja Integracja”
Kobieta szyje na maszynie w zakładzie pracy. Na zdjęciu napis: Temat miesiąca Praca

Dlaczego firmy rezygnują ze statusu zakładu pracy chronionej? Czy ZPCH-y to tylko ochrona i sprzątanie? Kogo powinny wspierać? Na te pytania odpowiada Piotrowi Pawłowskiemu w „Misji Integracja” Monika Bugajewska-Tykarska, wiceprezes Zarządu POPON.
 

Piotr Pawłowski: Wszyscy mówią o zatrudnianiu osób z niepełnosprawnością, ale z tyłu głowy mają otwarty rynek pracy. Co zatem z zakładami pracy chronionej, które funkcjonują już ponad 20 lat?

Monika Bugajewska-Tykarska, wiceprezes Zarządu Polskiej Organizacji Pracodawców Osób Niepełnosprawnych (POPON): Poprzednia ekipa rządząca twierdziła, że to Unia Europejska narzuca, żeby był tylko otwarty rynek pracy. Tylko to jest pewna kalka językowa. Jak tłumaczymy dosłownie to, co jest w przepisach unijnych, to wychodzi na to, że zakłady pracy chronionej i chroniony rynek pracy w Europie Zachodniej znaczą coś zupełnie innego niż u nas. U nas są to bardziej WTZ-y i ZAZ-y niż firmy, które prowadzą normalną komercyjną działalność i są chronionym rynkiem pracy. Mam nadzieję, że nie będzie likwidacji chronionego rynku pracy, aczkolwiek trochę sam się likwiduje. Bo jeżeli wszystko jest takie samo, tylko obowiązki zakładów pracy chronionej są większe, to zakłady po prostu same rezygnują ze statusu i stają się otwartym rynkiem pracy.

Za chwilę o tym porozmawiamy, ale najpierw spójrzmy na statystyki. Kiedyś było trzy tysiące zakładów pracy chronionej, teraz jest niewiele ponad tysiąc. Czy to oznacza ich zmierzch?

Tylko to jest tak, że to nie pracodawcy chcieli tej zmiany, ale rząd wprowadzając takie, a nie inne przepisy doprowadził do tego, że ten chroniony rynek pracy niknie, kurczy się, co jednak jest niekorzystne dla osób z niepełnosprawnością. Zwłaszcza dla osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności.

Czy zakład pracy chronionej to jest miejsce właśnie dla osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności?

Ze znacznym, z umiarkowanym, ze schorzeniami specjalnymi – tym osobom jest trudno zwłaszcza na początku drogi zawodowej. Bo jeżeli ktoś jest już kilkanaście lat na rynku pracy, to na pewno jest mu łatwiej. Ma już wypracowane pewne mechanizmy – jak to jest iść do pracy, co robić, jak się dogadać z ludźmi. Myślę, że zakłady pracy chronionej są jednym z lepszych miejsc, gdzie takie osoby mogą zaczynać.

Monika Bugajewska-Tykarska w studiu programu Misja Integracja
Monika Bugajewska-Tykarska w studiu programu „Misja Integracja”

Zakłady pracy chronionej bardzo często kojarzą nam się z praca dla osób mniej wykwalifikowanych, w takich branżach, jak ochrona, sprzątanie. Jak jest naprawdę?

Jakoś na początku stycznia dostałam list od pani, która pisze, że zarówno ona, jak i jej narzeczony skończyli studia, no i szukają pracy. Gdziekolwiek pójdą, to oferty są głównie dla tych mniej wykwalifikowanych osób. Więc ona pyta: o co chodzi? Może o to, że wśród osób z niepełnosprawnością jest wciąż bardzo mało osób z wykształceniem wyższym i państwo wychodzi z założenia, że te osoby same z siebie łatwiej znajdą sobie pracę? Bez pomocy pośrednictwa pracy z urzędu czy organizacji pozarządowych. Pewnie tak jest, że tych ofert dla osób mniej wykwalifikowanych jest więcej, ale wynika to też trochę z CV, jakie składają osoby niepełnosprawne o niskich kwalifikacjach.

Jakie branże znajdziemy w zakładach pracy chronionej?

Faktycznie, kiedyś najwięcej było firm ochroniarskich i sprzątających, ale częściowo te firmy się przekwalifikowały. Są firmy, które produkują buty dla wojska i wygrywają kontrakty, są firmy, które świadczą usługi księgowe i doskonale sobie radzą.

Czym różnią się obowiązki wobec osób z niepełnosprawnością nakładane na pracodawców z rynku chronionego od tych z otwartego?

Na otwartym rynku pracy nie trzeba mieć tylu dostosowań w firmie, na pewno jest łatwiej. Teraz znowu pojawiły się kontrole z PFRON, które dotyczą jednak głównie zakładów pracy chronionej, pożyczek, których pracodawcy udzielili swoim pracownikom: na co były, jak zostały rozliczone. Każdy pracodawca mówi tak: „nie dość że udzielam pożyczek swoim pracownikom, robię to w mojej ocenie dobrze, według tych interpretacji prawnych, które obowiązują, to jeszcze mam kontrole?” Przecież nikt nie chce być non stop kontrolowany. Co myśli taki pracodawca? „Dobra, na tym rynku otwartym tak się nie czepiają, nadal będę zatrudniał osoby z niepełnosprawnością, pewnie nie wszystkie – bo wiąże się to niestety często ze zwolnieniami osób z niepełnosprawnością, bo nie trzeba utrzymywać takiego wysokiego wskaźnika, jak w zakładach pracy chronionej”. Pracodawcy po prostu rezygnują ze statusu. Zwłaszcza, że interpretacje dotyczące naszych przepisów prawnych są różne, zmieniają się czasami w przeciągu trzech miesięcy. Dla różnych pytających są dwie różne interpretacje.

Czy to jednak nie jest tak, że ten czarny PR robią te firmy, które nadużywają przepisów czy też przekraczają prawo? Firmy, w których pracownicy są obecni jedynie na liście płac?

Tylko trzeba pamiętać, że to jest naprawdę ułamek procenta firm, które są nieuczciwe. Wśród pracodawców w ogóle nie zatrudniających osób z niepełnosprawnością pewnie procent jest większy, tylko nikt ich tak często nie bada. Zawsze jak się bada, to coś się znajdzie. Wiem, że większość tych zakładów pracy chronionej normalnie zatrudnia, uczciwie rozlicza wszystko tak jak trzeba i z urzędem skarbowym, i z PFRON-em, i z ZUS-em, i z każdą inną instytucją.

Monika Bugajewska-Tykarska w studiu programu „Misja Integracja” rozmawia z Piotrem Pawłowskim

Czego najbardziej boją się pracodawcy, jeśli chodzi o ustawę regulująca zatrudnianie osób z niepełnosprawnością?

Że nic się nie zmieni. Jest tak jak jest i za chwilę wszyscy zrezygnują ze statusu zakładu pracy chronionej. W ogóle chronionego rynku pracy nie będzie, co jest – zdaniem i pracowników, i pracodawców – niekorzystne dla rynku, bo taka równowaga jest potrzebna. Zakłady pracy chronionej powinny mieć inną misję zatrudniania niż otwarty rynek pracy, który bardzo często nie poradzi sobie ze znacznym stopniem niepełnosprawności – po prostu jest na to nieprzygotowany.

W jakim kierunku powinna zmierzać ta misja?

W takim, że jeżeli są ZPCH-y, które zatrudniają więcej osób z niepełnosprawnością – i nie chodzi o „getta”, jak to powtarzają często organizacje pozarządowe zajmujące się niepełnosprawnością, tylko tych pracowników jest 50, 60, 70 proc. – to one zatrudniają faktycznie osoby ze znacznym, z umiarkowanym stopniem, stwarzają im dobre warunki, w których mogą się rozwijać i czuć się bezpiecznie. Otwarty rynek nigdy nie zajmie się osobami z niepełnosprawnością, ze znacznym i z umiarkowanym stopniem, w takim stopniu, jak chroniony rynek pracy.

Co w przypadku, kiedy zakład pracy chronionej ma być firmą konkurencyjną dla otwartego rynku pracy?

Ja wychodzę z założenia, że jeżeli ktoś prowadzi biznes, to podejmuje różne decyzje biznesowe, także takie, w jaki sposób zatrudnia osoby na różne stanowiska, jakie to są osoby, z jakimi kwalifikacjami. A jeśli są to osoby z niepełnosprawnością, musi liczyć się z różnymi problemami, które czasami się z tym wiążą. Jeśli pracodawca zatrudnia nie 50 czy 60 proc. osób z niepełnosprawnością, a 10 czy 12 proc., to też podejmuje taką decyzję biznesową i liczy się z tym, że ma przez to pewne przewagi konkurencyjne, a pewnych nie będzie miał – gdyby faktycznie rynek pracy chronionej miał większe dofinansowania.

W jakim kierunku powinny pójść zmiany?

Myślę, że jeżeli zakłady pracy chronionej mają zatrudniać więcej osób z niepełnosprawnością, to powinny iść za tym większe dofinansowania i większe wsparcie dla ZPCH. Głównym postulatem jest to, żeby prawo było bardziej przejrzyste, żeby interpretacje nie zmieniały się co parę miesięcy. Pracodawca, który stosuje prawo dotyczące zatrudniania osób z niepełnosprawnością, musi mieć pewność, że to, co robił na początku roku, jest tak samo ważne pod koniec. Bo nie jest jego celem poprawianie wszystkiego później, angażowanie ludzi i płacenie kar tylko dlatego, że interpretacja prawa się zmieniła. To, co zniechęca pracodawców do zatrudniania, niezależnie od statusu firmy, to właśnie nieprzejrzyste prawo i zagmatwana ustawa – wszyscy chcieliby, żeby była napisana od nowa, przejrzyście, żeby każdy wiedział, co tam jest napisane, a nie musiał się domyślać.


Partnerzy „Akcji: Praca”

Przejdź do strony sprawniwpracy.pl przejdź do strony infopraca.pl

Dodaj komentarz

Uwaga, komentarz pojawi się na liście dopiero po uzyskaniu akceptacji moderatora | regulamin

Komentarze

  • Czy zakłady pracy chronionej są potrzebne?
    Andrzej
    15.02.2017, 15:58
    bardzo ciekawy artykuł, wiele wyjaśnia
    odpowiedz na komentarz
  • Zpch czy prawownicy
    Jan Kowalski
    15.02.2017, 13:43
    Uwazam ze dofinansowania dla zpch i ulgi powinny w większym stopniu byc przeznaczane dla pracowników w formie bonusów itp. Zpch biorą dofinansowania ze względu na stopien niepełnosprawnosci swoich pracowników a sami pracownicy mają z tego najniźszą pensję. Resztę pracodawcy zachowują dla siebie czyli zarabiają na pracownikach,najwięcej na tych ze znacznym stopniem.
    odpowiedz na komentarz
  • czy osoba z 05R może w swoich godzinach
    Ela
    11.02.2017, 16:29
    mam stopień 05R pracuję jako sprzątaczka i jestem zmuszana robić swoją prace i koleżanki ,która jest albo na l-4 lub na urlopie ,chciałam zapytać czy muszę robić zastępstwo za nia,ajest to dośś duży obszar.Jaki metraże mogę wykonywać z moim stopniem.
    odpowiedz na komentarz
  • gość
    Basia
    09.02.2017, 09:17
    Jak Pan może Panie Prezesie będąc osobom niepełnosprawną dyskutować na takie tematy! Przecież w ZPCH to niewolnictwo. Tam nie rozwija się umiejętności swoich pracowników, bo mądry pracownik chce się rozwijać, dąży do wyższego statusu. W ubiegłym roku był na Forum Ekonomicznym w Krynicy. Drodzy Goście, po r a z p i e r w s z y od 25 lat na tym najważniejszym w Europie Środkowej imprezie podjęto temat osób niepełnosprawnych. Przedstawiciele środowiska ON nie powiedzieli nic sensownego, gdy jedna z pań podczas panelu dyskusyjnego broniła ZPCH. Karta Praw Osób Niepełnosprawnych jasno mówi, a dokładnie pkt. 6, że mamy prawo do pracy na otwartym rynku, więc nas w nich nie zamykajcie. I jeszcze jedno zdesperowana po informacji o chorobie udałam się ZPCH, szukałam tam pomocy i co usłyszałam... nie przyjmiemy pani, bo pani wykształcenie wyższe. A mnie zależało na jakiekolwiek pracy, ponieważ nadal osoby z epilepsją są traktowane jak opętane. Handicapizm musi zniknąć.
    odpowiedz na komentarz
  • Zpch.
    Benia.
    07.02.2017, 20:18
    To mit że zpch pomaga osobom niepełnosprawnym.Pracodawcy nastawieni są tylko na pieniążki jakie mogą dostać z pfron.Zależy im tylko na zdrowych on piszę na swoim przykladzie mam stopien umiarkowany 5-R bez szansy na pracę ..Chciałabym pracować ale gdy tylko usłyszą jaki stopień to nie chcą bo nie bende wydajna.To komu tak naprawdę chce pfron pomóc pracodawcom wykorzystujacych ludzi ponad siłę czy powinien nam pomagać.
    odpowiedz na komentarz
  • zpch
    Jagoda
    07.02.2017, 15:13
    pani wiceprezes albo pani nic nie wie albo udaje.ZpCh sa to firmy pookragłowego stołu ,ktroe biora doatcje z pfron i maja gdzies ON.Sprzatanie i ochrona ...to wyzysk ON by brac darmo kase.kto sie nami przejmuje?A wieksze dofinansowanie dla pracodawcow. pytam za CO?My ON pracujemy sami bbez wsparcia innych osob! Sprzatanie to karygodne obowiazki dla ON 40 pokoi 4 lazienki hole .czy jest pani w stanie posprzatac to za 8 godz? plus mycie okien.W dodatku zastepstwa i jezdzi sie po miescie z jednego obiektu na drugi.Pani nie ma wiedzy nie mamy zadnych dodatkow ...gołe netto 1300zł.Pani chce wiekszego dofinansowania dla zpch by pracodawcom zylo sie lepiej!Pani nie ma pojecia jak ciezko ON wykonywac swoja prace FIZYCZNA .chce pani wiekszego zatrudnienia ON ? Prosze najpierw sprawdzic skandaliczne warunki pracy i płacy.W biurze zpch ON rzadko znajdzie prace bo sa tam juz prezesi,zony,prezesow,dyrektorzy zony,dzieci,wnuki,ciotki i ON musza na nich pracowac ponad siły by oni mieli swoje pensje i to bardzo wysokie:(szkoda pisac ...żaden rzad nam nie pomoże ........
    odpowiedz na komentarz
  • Czy to nadal prawda?
    jjjjjj...
    07.02.2017, 13:45
    Ze pracodawca który zatrudni osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym dostaje na tę osobę 2500zł,a ta osoba często ciężko pracująca otrzymuje od tego pracodawcy 1250 zł albo mniej.Dlaczego ludzie nie są informowani o wysokości tych kwot które otrzymują zakłady pracy chronionej.
    odpowiedz na komentarz
  • Praca?
    piko
    07.02.2017, 10:12
    Osoby niepełnosprawne powinny otrzymywać godziwe renty, a nie pracować!
    odpowiedz na komentarz
  • ZPCHR
    pracownik niepelnosprawny
    06.02.2017, 21:18
    Są to złodziejskie firmy, dlaczego nikt nie sprawdza pod katem czy pracownicy maja przystosowane stanowiska pracy itd itd.Chodzi tylko o wyludzanie pieniedzy z PFRON .Pracodawcy zatrudniaja tylko osoby z umiarkowanym badz znacznym stopniem niepelnosprawnosci najlepiej ze schorzeniami specjalnym za co najwiecej moizna kasy z PFRON wyciagnac.W koncu niech ktos sie za tych zlodzieji weznie. Dofinansowania powinny trafiac do samych niepelnosprawnych.Pawlowskiemu zycze aby popracowal w warunkach uragajacych ,bez mediow tj,pradu,wody,toalet,zimno,ciemno.Ale firmy takie otrzymuja nie male dofinansowania z PFRONU.
    odpowiedz na komentarz
Prawy panel

Sonda

Jak w tym roku spędzisz wakacje?

Biuletyn

Wspierają nas