Rozdział publikacji: Aktywnie szukam pracy

Będąc osobą niepełnosprawną, możesz pracować, pod warunkiem że zostałeś dopuszczony do pracy przez lekarza medycyny pracy, a praca na danym stanowisku jest zgodna ze wskazaniami zawartymi w orzeczeniu lekarza orzecznika lub orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności. Bez stosownego zaświadczenia lekarza medycyny pracy o dopuszczeniu pracownika do pracy na danym stanowisku pracodawca nie ma prawa zatrudnić danej osoby.

Zapoznaj się z przepisami, które obowiązują pracowników, również niepełnosprawnych, na rynku pracy.

Kodeks pracy określa prawa i obowiązki pracowników i pracodawców.

Pod koniec 2007 r. ukazały się przepisy Kodeksu Pracy regulujące tzw. telepracę czyli pracę na odległość, którą szczególnie zainteresowane są osoby niepełnosprawne. Te przepisy z pewnością zainteresują tych pracodawców, którzy czekali na oficjalne
rozstrzygniecie w tym zakresie.

Ustawa o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 123, poz. 776 z późn. zm.) zawiera szczególne uregulowania w stosunku do zawartych w Kodeksie pracy postanowień. Dotyczą one: czasu pracy, urlopów wypoczynkowych oraz zwolnień z pracy osób niepełnosprawnych.

Najczęściej stosowane na rynku pracy formy umów:

Umowa o pracę jest regulowana przez Kodeks Pracy. Podpisując ją, stajesz się w świetle przepisów pracownikiem, który ma określone obowiązki, ale i uprawnienia.
Przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy pod jego kierownictwem, oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca - do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem. Umowa o pracę powinna być zawarta na piśmie, z wyraźnym określeniem rodzaju i warunków umowy, a w szczególności powinna określać:

• rodzaj pracy i miejsce jej wykonywania oraz termin rozpoczęcia pracy,
• wynagrodzenie odpowiadające rodzajowi pracy.

Rodzaje umów o pracę:

• umowa na czas nieokreślony,
• umowa na czas określony (najczęściej zawierana jest na okres wyznaczony datami kalendarzowymi),
• umowa na zastępstwo - jeżeli zachodzi konieczność zastępstwa pracownika w czasie jego usprawiedliwionej nieobecności w pracy, pracodawca może w tym celu zatrudnić innego pracownika na podstawie umowy o pracę na czas określony, obejmujący czas tej nieobecności.

Każda z tych umów może być poprzedzona umową na okres próbny, nie dłuższy niż 3 miesiące.

Rozwiązanie umowy o pracę
Umowa o pracę rozwiązuje się:

• na mocy porozumienia stron,
• przez oświadczenie jednej ze stron z zachowaniem okresu wypowiedzenia (rozwiązanie umowy o pracę za wypowiedzeniem),
• przez oświadczenie jednej ze stron bez zachowania okresu wypowiedzenia (rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia),
• z upływem czasu, na który była zawarta,
• z dniem ukończenia pracy, dla której wykonania była zawarta.

Umowa o pracę na okres próbny rozwiązuje się z upływem tego okresu, a przed jego upływem może być rozwiązana za wypowiedzeniem.

Oświadczenie każdej ze stron o wypowiedzeniu lub rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia powinno nastąpić na piśmie.

• W oświadczeniu pracodawcy o wypowiedzeniu umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony lub o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia powinna być wskazana przyczyna uzasadniająca wypowiedzenie lub rozwiązanie umowy.
• W oświadczeniu pracodawcy o wypowiedzeniu umowy o pracę lub jej rozwiązaniu bez wypowiedzenia powinno być zawarte pouczenie o przysługującym pracownikowi prawie odwołania do sądu pracy.

Pracodawca nie może wypowiedzieć umowy o pracę w czasie urlopu pracownika, a także w czasie innej usprawiedliwionej nieobecności pracownika w pracy, jeżeli nie upłynął jeszcze okres uprawniający do rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia.

Urlopy wypoczynkowe
Pracownikowi przysługuje prawo do corocznego, nieprzerwanego, płatnego urlopu wypoczynkowego.

Pracownik podejmujący pracę po raz pierwszy w roku kalendarzowym, w którym podjął pracę, uzyskuje prawo do urlopu z upływem każdego miesiąca pracy, w wymiarze 1/12 wymiaru urlopu przysługującego mu po przepracowaniu roku.

Prawa do kolejnych urlopów pracownik nabywa w każdym następnym roku kalendarzowym.

Wymiar urlopu wynosi:

• 20 dni - jeżeli pracownik jest zatrudniony krócej niż 10 lat,
• 26 dni - jeżeli pracownik jest zatrudniony co najmniej 10 lat.

Do okresu zatrudnienia, od którego zależy prawo do urlopu i wymiar urlopu, wlicza się okresy poprzedniego zatrudnienia, bez względu na przerwy w zatrudnieniu oraz sposób ustania stosunku pracy.

Do okresu pracy, od którego zależy wymiar urlopu, wlicza się z tytułu ukończenia:

• zasadniczej lub innej równorzędnej szkoły zawodowej - przewidziany programem nauczania czas trwania nauki, nie więcej jednak niż 3 lata,
• średniej szkoły zawodowej - przewidziany programem nauczania czas trwania nauki, nie więcej jednak niż 5 lat,
• średniej szkoły zawodowej dla absolwentów zasadniczych (równorzędnych) szkół zawodowych - 5 lat,
• średniej szkoły ogólnokształcącej - 4 lata,
• szkoły policealnej - 6 lat,
• szkoły wyższej - 8 lat.

Okresy nauki, o których mowa w ww. punktach, nie podlegają sumowaniu.

Jeżeli pracownik pobierał naukę w czasie zatrudnienia, do okresu pracy, od którego zależy wymiar urlopu, wlicza się bądź okres zatrudnienia, w którym była pobierana nauka, bądź okres nauki, zależnie od tego, co jest korzystniejsze dla pracownika.

Ważne! Jeśli masz podejrzenie, że pracodawca, u którego pracujesz, łamie przepisy, chcesz dowiedzieć się o przysługujących pracownikowi prawach i możliwościach działania, zwróć się do Państwowej Inspekcji Pracy. Okręgowe Inspektoraty Pracy znajdują się w każdym byłym mieście wojewódzkim. W przypadku konfliktu z pracodawcą, spory o roszczenia ze stosunku pracy rozstrzygane są przez sądy pracy.

Umowa zlecenia, umowa o dzieło to umowy regulowane przez Kodeks cywilny. Podpisując je, nie stajesz się w świetle przepisów pracownikiem, nie masz więc praw przysługujących pracownikowi na etacie, np.: prawa do płatnego urlopu, do pobierania wynagrodzenia w czasie choroby. Nie możesz korzystać z pomocy Państwowej Inspekcji Pracy.

Umowa zlecenia - przez umowę zlecenia przyjmujący zlecenie (zleceniobiorca) zobowiązuje się do dokonania określonej czynności dla dającego zlecenie (zleceniodawcy). Przykładowe prace, które mogą być objęte taką umową: sprzątanie, pisanie na maszynie, itp. czynności powtarzające się.

Umowa o dzieło - przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Przykładowe prace, które mogą być objęte tego typu umową: stworzenie strony internetowej WWW, przepisanie konkretnej pracy na komputerze, wykonanie własnoręcznie drewnianego mebla itp.

Jeśli Twój zleceniodawca nie wywiązuje się z umowy (np. nie płaci), możesz oddać sprawę do sądu cywilnego.

Uprawnienia pracownicze osób niepełnosprawnych

1. CZAS PRACY

Czas pracy osoby niepełnosprawnej zależy od orzeczenia stopnia niepełnosprawności.

• przy lekkim stopniu czas pracy nie może przekraczać 8 godzin na dobę 40 godzin tygodniowo
• przy znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności czas pracy nie może przekraczać 7 godzin na dobę i 35 godzin tygodniowo.

Wskazany wymiar czasu pracy musi być stosowany od następnego dnia po przedstawieniu pracodawcy orzeczenia o niepełnosprawności.

Osoba niepełnosprawna nie może być zatrudniona w porze nocnej i w godzinach nadliczbowych. Zakazu tego nie stosuje się w dwóch przypadkach:

• w stosunku do osób zatrudnionych przy pilnowaniu,
• w przypadku gdy na wniosek osoby zatrudnionej lekarz przeprowadzający badanie profilaktyczne lub z powodu jego nieobecności lekarz sprawujący opiekę nad daną osobą wyrazi na to zgodę. Koszt tych badań ponosi pracodawca.

Osoba niepełnosprawna ma prawo do dodatkowej przerwy w pracy na gimnastykę usprawniającą lub wypoczynek. Czas dodatkowej przerwy wynosi 15 minut i jest wliczany do czasu pracy (dodatkowa przerwa 15 minut + 15 minut przerwy, wynikające z Kodeksu pracy = 30 minut przerwy).

2. DODATKOWY URLOP

Osobie mającej znaczny i umiarkowany stopień niepełnosprawności przysługuje dodatkowy urlop wypoczynkowy - 10 dni roboczych w roku kalendarzowym.

Urlop ten nie będzie przysługiwał, gdy pracownik ma prawo do urlopu wypoczynkowego w wymiarze przekraczającym 26 dn roboczych (np. nauczyciele) lub do urlopu dodatkowego na podstawie odrębnych przepisów (np. urlopy dla sędziów).

Gdy wymiar takiego urlopu jest niższy niż 10 dni roboczych, zamiast niego przysługuje urlop dodatkowy w wymiarze wskazanym w ustawie, czyli 10 dni roboczych.

Prawa do pierwszego dodatkowego urlopu pracownik niepełnosprawny nabywa po przepracowaniu roku po dniu orzeczenia znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności.

Uwaga! Łączny wymiar urlopu dodatkowego (10 dni) i zwolnienia od pracy w celu uczestniczenia w turnusie rehabilitacyjnym nie może przekroczyć 21 dni roboczych. Zwolnienie udzielane jest na podstawie wniosku lekarza o skierowanie na turnus rehabilitacyjny, który musi określać rodzaj czas trwania turnusu. Podstawą wypłaty wynagrodzenia za czas zwolnienia jest dokument potwierdzający pobyt na turnusie, wystawiony przez organizatora turnusu.

Podstawa prawna:
Ustawa o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych z 27 sierpnia 1997 r. (tekst jedn. Dz. U. z 2008 r. nr 14 poz. 92) i Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 22 maja 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad udzielania zwolnień od pracy osobom o znacznym i umiarkowanym stopniu niepełnosprawności w celu uczestniczenia w turnusie rehabilitacyjnym (Dz. U. z dnia 5 czerwca 2003 r. Nr 100, poz. 927).

3. PŁATNE ZWOLNIENIA Z PRACY

Pracownicy o znacznym i umiarkowanym stopniu niepełnosprawności mają prawo do zwolnienia od pracy z zachowaniem wynagrodzenia, które oblicza się jak ekwiwalent pieniężny za urlop wypoczynkowy:

• w celu wykonania badań specjalistycznych, zabiegów leczniczych lub usprawniających, a także w celu uzyskania zaopatrzenia ortopedycznego lub jego naprawy, jeżeli czynności te nie mogą być wykonane poza godzinami pracy (np. ze względu na godziny funkcjonowania zakładu opieki zdrowotnej),
• w wymiarze do 21 dni roboczych w celu uczestniczenia w turnusie rehabilitacyjnym, nie częściej jednak niż raz do roku.

Szczególnym prawem osób niepełnosprawnych w pracy jest ich niezbywalne prawo do ochrony przed dyskryminacją. Zgodnie z art. 113 Kodeksu pracy, niedopuszczalna jest jakakolwiek dyskryminacja w stosunkach pracy, w szczególności ze względu na płeć, wiek, niepełnosprawność, rasę, narodowość, orientację seksualną, przekonania, zwłaszcza polityczne lub religijne, oraz przynależność związkową.

Ile może zarobić osoba pobierająca rentę?

Zawieszanie rent socjalnych:

Przepisy Ustawy z 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej (Dz.U. z 2003 r. Nr 135 poz. 1268) nie formułują wprost zakazu zatrudniania lub świadczenia pracy na podstawie umowy cywilnoprawnej czy też osiągania przychodów z innych źródeł przez osobę uprawnioną do renty. Otrzymywanie jednak renty w pełnej kwocie zależne jest od wysokości uzyskanego w danym miesiącu przychodu.

Zgodnie z art. 10 ust. 6 ustawy, prawo do renty socjalnej zawiesza się za miesiąc, w którym zainteresowany uzyskał przychody w łącznej kwocie wyższej niż 30 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia za ostatni kwartał kalendarzowy.

Od 1 marca 2008 r. do 31 maja 2008 r. zawieszenie renty socjalnej nastąpiłoby po osiągnięciu przychodu w wysokości przekraczającej 870,00 zł.

Zawieszanie rent z tytułu niezdolności do pracy oraz emerytur

Osiąganie przychodu nieprzekraczającego 70 proc. kwoty przeciętnego wynagrodzenia za kwartał kalendarzowy, ogłoszonego przez prezesa GUS, nie powoduje zmniejszenia świadczeń. Czyli od od 1 marca 2008 r. do 31 maja 2008 r. bez zawieszania świadczenia można zarobić do 2 029,90 zł.

W przypadku, gdy przychód osiągany przez świadczeniobiorcę przekroczy 70 proc. przeciętnego wynagrodzenia, ale będzie niższy niż 130 proc. przeciętnego wynagrodzenia – emerytura, renta z tytułu niezdolności do pracy oraz renta rodzinna dla jednej osoby ulegną zmniejszeniu o kwotę przekroczenia, nie więcej jednak niż o kwotę maksymalnego zmniejszenia (ustalaną przy kolejnych waloryzacjach).

Zawieszeniu ulegają emerytury i renty świadczeniobiorców, którzy osiągnęli przychód przekraczający 130 proc. przeciętnego wynagrodzenia. Od 1 marca 2008 r. do 31 maja 2008 r. jest to kwota 3 769,80 zł. Od 1 stycznia 1999 r. zawieszeniu ani zmniejszeniu – bez względu na wysokość osiąganego przychodu – nie podlegają emerytury osób, które osiągnęły wiek: 60 lat kobiety, 65 lat mężczyźni. Od 1 lipca 2000 r. zawieszeniu ulegają też emerytury pobierane przez osoby, które nie rozwiązały stosunku pracy przed dniem nabycia prawa do emerytury i pracują nadal u tego samego pracodawcy.

Zasady znajdują się w art. 103 i 104 Ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353.). Kwoty ogłaszane są w komunikacie prezesa ZUS na stronie www.zus.pl.

Pamiętaj! Nieznajomość prawa szkodzi i nie zwalnia od ponoszenia odpowiedzialności.

Jeśli masz wątpliwości dotyczące przepisów, możesz zwrócić się z prośbą o ich wyjaśnienie do instytucji, która zajmuje się danym zakresem spraw. Możesz to zrobić na piśmie, wówczas odpowiedź wyjaśniającą uzyskasz również na piśmie. Ważne jest, abyś pytał we właściwym miejscu, a swój problem przedstawiał jasno i konkretnie. Urzędnicy są po to, aby służyć obywatelom, a w razie wątpliwości udzielać im wyczerpujących odpowiedzi.

Jeśli szukasz przepisów prawnych, możesz je znaleźć w broszurach informacyjnych rozpowszechnianych przez większość instytucji, a także dotrzeć bezpośrednio do przepisów, czytając Dzienniki Ustaw. Można je kupić w punktach sprzedaży współpracujących z Zakładem Wydawnictw i Poligrafii Centrum Obsługi Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. Adresy punktów można zdobyć na stronie www.cokprm.gov.pl, zapoznać się z nimi w czytelniach publicznych, urzędach gminnych lub na stronach internetowych np. www.sejm.gov.pl/prawo/prawohtml.

Szukając informacji z zakresu szeroko rozumianych praw społecznych i obywatelskich, możesz też skorzystać z bezpłatnych porad udzielanych przez Sejmiki Osób Niepełnosprawnych.

Sejmiki Osób Niepełnosprawnych zajmują się upowszechnianiem współpracy pomiędzy organizacjami pozarządowymi
administracją publiczną. Prowadzą działalność informacyjną, niektóre organizują też szkolenia dla osób niepełnosprawnych
pomagają znaleźć zatrudnienie.

ADRESY SEJMIKÓW OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH

Elbląska Rada Konsultacyjna Osób Niepełnosprawnych
ul. Związku Jaszczurczego 15, 82-300 Elbląg
tel.: 055 232 69 35
e-mail: erkon@softel.elblag.pl,
www.softel.elblag.pl/erkon/
punkt informacyjny:
poniedziałek-piątek: 8.30-15.30
prawnik: ustalane cotygodniowo

Krakowska Rada Niepełnosprawnych
OŚ. Albertyńskie 16/3,
31-850 Kraków
tel.: 012 648 14 70
punkt informacyjny:
poniedziałek i piątek:
11.00-15.00

Lubelskie Forum Organizacji Osób Niepełnosprawnych – Sejmik Wojewódzki
Al. Racławickie 44d,
20-043 Lublin
tel.: 081 532 83 46
e-mail: lfoon@lfoon.lublin.pl
www.lfoon.lublin.pl
punkt informacyjny:
poniedziałek-piątek: 10.00-16.00
prawnik – wtorek: 14.00-16.00

Lubuski Sejmik Osób Niepełnosprawnych (przy warsztatach terapii zajęciowej)
ul. Czereśniowa 13,
66-400 Gorzów Wlkp.
tel.: 095 729 01 58, 722 61 31
punkt informacyjny: poniedziałek-piątek: 16.00-18.00

Łódzki Sejmik Osób Niepełnosprawnych
ul. Sienkiewicza 5 pok. 025 (parter),
90-113 Łódź 042 638 45 42, 638 45 74
e-mail: lson.org@wp.pl

Warmińsko-Mazurski Sejmik Osób Niepełnosprawnych
ul. Piłsudskiego 7/9, 10-508 Olsztyn
tel.: 089 523 22 14
punkt informacyjny:
poniedziałek-piątek: 8.00-15.00
prawnik: w razie potrzeby można
umówić się na spotkanie

Wrocławski Sejmik Osób Niepełnosprawnych
(41 stowarzyszeń w woj. dolnośląskim)
ul. Św. Antoniego 36/38,
50-073 Wrocław
tel.: 071 344 17 34, 344 85 75
e-mail: wson@free.ngo.pl
http://free.ngo.pl/wson
punkt informacyjny:
poniedziałek, wtorek, czwartek: 8.00-17.00
Środa, piątek: 8.00-16.00
prawnik: poniedziałek, wtorek, czwartek:10.00-14.00

Małopolski Sejmik Osób Niepełnosprawnych
ul. Daszyńskiego 22, 31-534 Kraków
tel.: 012 422 80 63,012 294 33 37
punkt informacyjny:
wtorek, czwartek, piątek: 10.00-14.00
prawnik - czwartek od: 16.00

Spis treści

I Rynek pracy

II Opracowanie planu działania - jak szukać pracy?

III Bilans umiejętności i mocnych stron

IV Dokumenty aplikacyjne (CV i list motywacyjny)

V Poszukiwanie pracy przez telefon

VI Czy Internet może zwiększyć szansę na znalezienie pracy?

VII W czym może pomóc urząd pracy?

VIII Osobiste spotkanie z pracodawcą, czyli rozmowa kwalifikacyjna (autoprezentacja)

IX Wolontariat szansą rozwoju osobistego i zawodowego

X Własna działalność gospodarcza

XI Korzyści dla pracodawców zatrudniających osoby niepełnosprawne

XII Podstawowe zagadnienia prawne

Aneks

Autor: Magda Gorczyca, Katarzyna Karczmarczyk
Źródło: "Aktywnie szukam pracy"