Przejdź do treści głównej
Lewy panel

Wersja do druku

Pułapka rentowa a niezależność

29.07.2019
Autor: Beata Dązbłaż, fot. freeimages.com; pixabay.com; Mateusz Rózański; Marta Kuśmierz; Piotr Stanisławski
Źródło: Integracja 3/2019
Dłoń złapana w pułapkę na myszy

Co stoi na przeszkodzie, by znieść limity zarobków dla rencistów, które skutkują tzw. pułapką rentową? Szukamy odpowiedzi u naszych rozmówców – polityków, ekspertów, osób z niepełnosprawnością, którzy w jednym zgadzają się na pewno: temat jest trudny i wciąż nierozwiązany w sposób satysfakcjonujący dla żadnej ze stron: ani osób z niepełnosprawnością, ani państwa.

Jak działa system?

Renta socjalna przysługuje osobie pełnoletniej uznanej za całkowicie niezdolną do pracy z powodu naruszenia sprawności organizmu, które powstało przed ukończeniem 18. roku życia, w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej (przed ukończeniem 25. roku życia), lub w trakcie studiów doktoranckich czy aspirantury naukowej.

Od 1 marca 2019 r. renta socjalna wynosi 1100 zł brutto, czyli 935 zł na rękę miesięcznie. Wysokość renty socjalnej jest od tego czasu równa kwocie najniższej renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. W Polsce jest ok. 280 tys. rencistów socjalnych, a wydatki ZUS na ich renty to ponad 230 mln zł miesięcznie z budżetu państwa.

„Pułapka rentowa” dotyczy podwójnego dylematu, który mają pobierający rentę socjalną. Pierwszy, to czy podjąć pierwszą w życiu, zazwyczaj niskopłatną, pracę, co się wiąże z ryzykiem zawieszenia renty w przypadku przekroczenia limitu. Drugi, to strach przed odebraniem prawa do renty, gdyż znane są przypadki, kiedy lekarze orzecznicy ZUS nie przyznawali rent na kolejny okres, uznając je za osoby zdolne do jakiejkolwiek pracy, nawet jeśli próba jej podjęcia nie kończyła się utrzymaniem stanowiska.

Przez lata renciści wypracowali swoje sposoby na radzenie sobie z pułapką rentową. Znane są cztery strategie:

  1. asekuracyjna – nie podejmować pracy;
  2. bezpieczna – pracować i zarabiać tylko do wyznaczonego progu;
  3. elastyczna – pobierać rentę przy równoczesnym podejmowaniu pracy i zwracać ją za miesiące, w których limit zostanie przekroczony;
  4. ekstremalna – zagrać va banque – pracować i zrezygnować z renty.

Rencista socjalny, który decyduje się na pracę, może dorobić miesięcznie do 70 proc. średniej pensji (kwoty te zmieniają się co kwartał). Od 1 czerwca do 31 sierpnia 2019 r. może dorobić 2435,40 zł netto (3465,70 zł brutto). Po przekroczeniu tej kwoty renta socjalna zostanie zawieszona.

Inaczej jest w przypadku renty z tytułu niezdolności do pracy, wypłacanej przez ZUS – są to dwa różne sposoby rozliczania. Przysługuje ona osobom, które uznano za całkowicie lub częściowo niezdolne do pracy z powodu stanu zdrowia, ale wcześniej wypracowały odpowiedni staż pracy. Są to tzw. renciści składkowi.

Osoby posiadające renty z tytułu niezdolności do pracy mogą dorobić od 1 czerwca do 31 sierpnia 2019 r. do kwoty 3465,70 zł brutto, bez ryzyka zmniejszenia renty. W sytuacji, gdy ich przychód będzie większy niż 70 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, ale nie większy niż jego 130 proc., czyli 4505,04 netto (6436,30 zł brutto), świadczenie będzie zmniejszone o kwotę przekroczenia, ale nie więcej niż o kwotę maksymalnego zmniejszenia. Od 1 marca 2019 r. wynosi ona:

  • 599,04 zł dla emerytur i rent z tytułu całkowitej niezdolności do pracy,
  • 449,31 zł dla rent z tytułu częściowej niezdolności do pracy,
  • 509,22 zł dla rent rodzinnych, do których uprawniona jest jedna osoba.

Renta z tytułu niezdolności do pracy zostanie zawieszona po osiągnięciu 77 235,60 zł brutto rocznie.

Znak z przekreśloną wyciągniętą ręką, oznaczający niebezpieczeństwo, zagrożenie
fot. freeimages.com

Dlaczego istnieją limity dorabiania do rent?

Na to pytanie odpowiada prof. Gertruda Uścińska, prezes ZUS:

- Świadczenia z ubezpieczeń społecznych przyznawane są w razie spełnienia się określonych ryzyk społecznych. Mają zadanie kompensować brakujący dochód w sytuacjach powodujących utratę możliwości zarobkowych, wynikających m.in. z choroby, wypadku przy pracy czy starości – wyjaśnia.

Jak zaznacza, kompensacyjny charakter świadczeń podkreślony jest zasadą, że nie każdy rodzaj działalności zarobkowej ma wpływ na zmniejszenie lub zawieszenie świadczeń, lecz tylko taki, który w normalnych warunkach stanowi tytuł do ubezpieczeń społecznych.

- Będą to zatem np. przychody z umowy o pracę, zlecenia, działalności gospodarczej, ale nie przychody z tytułu np. umowy o dzieło, najmu czy przeniesienia praw autorskich – dodaje.

Różnice w praktyce

Lech Stefańczuk, który osiem lat temu, wspólnie z Danielem Kwiatkowskim, wywalczył obowiązujący obecnie 70-procentowy graniczny próg zarobków dla rencistów (do tego czasu było to ledwie 30 proc.), porównuje dla nas oba systemy.

- Aby lepiej zobrazować skutki negatywnego różnicowania rencistów socjalnych względem rencistów składkowych, posłużę się przykładem naszych znajomych, Adama i Jana – mówi Lech Stefańczuk. – Obydwaj od urodzenia mają mózgowe porażenie dziecięce i posiadają taki sam stopień niepełnosprawności (ich stan zdrowia też jest porównywalny), np. nie są w stanie przemieszczać się komunikacją miejską. Jeden z nich (Jan) pracował jako nastolatek, a drugi (Adam) pracy nie znalazł. Dlatego pierwszy otrzymuje rentę składkową, a drugi socjalną. Obecnie obydwaj mężczyźni pracują na otwartym rynku pracy w tym samym zakładzie jako ochroniarze. Obydwaj zarabiają 70 proc. średniej krajowej na umowę o pracę, ponieważ pracodawca chce pobierać dofinansowanie z PFRON. Wydaje się, że obydwaj są w zbliżonej sytuacji, jednak tylko pozornie – dodaje.

Poniżej znajduje się porównanie sytuacji i rodzaju przychodów Adama, który jest rencistą socjalnym z Janem, rencistą składkowym.

Rencista socjalny - Adam

  • Wynagrodzenie za pracę 70 proc. średniej krajowej (oskładkowany) - 2275 zł netto. Aktywność NIE zawiesza renty socjalnej
  • Kilometrówka (używanie samochodu prywatnego do celów służbowych) (dochodowy) - 585 zł netto. Aktywność W CAŁOŚCI zawiesza rentę socjalną 1029,80 zł
  • Pakiet medyczny ZFŚS  (dochodowy) - 300 zł netto. Aktywność W CAŁOŚCI zawiesza rentę socjalną 1029,80 zł po przekroczeniu limitu rocznego*
  • Wynajem mieszkania (dochodowy) - 2000 zł netto. Aktywność W CAŁOŚCI zawiesza rentę socjalną 1029,80 zł
  • Dodatkowa umowa o dzieło (dochodowy) - 600 zł netto. Aktywność W CAŁOŚCI zawiesza rentę socjalną 1029,80 zł
  • Premia świąteczna (oskładkowany) - 200 zł netto. Aktywność W CAŁOŚCI zawiesza rentę socjalną 1029,80 zł
  • Suma miesięcznego przychodu bez utraty  renty (bez premii) - 2275 zł netto.
  • Średnia renta - 878 zł netto
  • Łączny miesięczny budżet domowy - 3153 zł netto

Rencista składkowy - Jan

  • Wynagrodzenie za pracę 70 proc. średniej krajowej (oskładkowany) - 2275 zł netto. Aktywność NIE zawiesza renty składkowej
  • Kilometrówka (używanie samochodu prywatnego do celów służbowych) (dochodowy) - 585 zł netto. Aktywność NIE zawiesza renty składkowej
  • Pakiet medyczny ZFŚS  (dochodowy) - 300 zł netto. Aktywność NIE zawiesza renty składkowej
  • Wynajem mieszkania (dochodowy) - 2000 zł netto. Aktywność NIE zawiesza renty składkowej
  • Dodatkowa umowa o dzieło (dochodowy) - 600 zł netto. Aktywność NIE zawiesza renty składkowej
  • Premia świąteczna (oskładkowany) - 200 zł netto. Aktywność zawiesza 200 zł renty składkowej "złotówka za złotówkę" 
  • Suma miesięcznego przychodu bez utraty  renty (bez premii) - 5760 zł netto, czyli 2,5 raza więcej niż Adam
  • Średnia renta - 1617 zł netto
  • Łączny miesięczny budżet domowy - 7377 zł, czyli 4224 zł netto różnicy

*Roczny limit wypłat (bez opodatkowania) z Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych wynosił do końca 2017 r. 380 zł rocznie; od 2018 r. został zwiększony do kwoty 1000 zł rocznie.

do zielonej skarbonki wrzucana jest złotówka
fot. Marta Kuśmierz

Im więcej pracujących, tym lepiej

Mariusz Jedynak, członek Zarządu ZUS, przyznaje, że problem pułapki rentowej z punktu widzenia Zakładu jest widoczny. Wciąż pokutuje efekt transformacji sprzed lat, kiedy było bardzo duże bezrobocie i bardzo liberalna polityka otrzymywania renty z tytułu niezdolności do pracy.

- ZUS jest dużym portfelem osób posiadających te renty i jest to bagaż transformacji systemowej. Obecnie liczba osób, które wtedy uzyskały uprawnienia, kurczy się, gdyż polityka orzekania jest bardziej zaostrzona w stosunku do ówczesnej, bardzo liberalnej. Nie wynika z tego, że chcemy „uzdrawiać” osoby, ale kilka lat temu wprowadziliśmy standardy orzecznicze dla lekarzy orzeczników, które oparte są o obiektywną wiedzę medyczną, pozwalającą stwierdzić, czy dana osoba ma potencjał, by świadczyć pracę – mówi i podkreśla, odnosząc się do popularnego określenia „uzdrawiania przez ZUS”, że lekarze orzecznicy nie mogą posługiwać się jakąkolwiek inną argumentacją niż medyczna przy orzekaniu o niezdolności do pracy. – Jako Zakład także jesteśmy pracodawcą i nie widzimy przeszkód w tym, że osoba pracująca będzie miała orzeczoną niepełnosprawność – kończy.

Zaznacza też, że jest przekonany, iż oszacowanie skutków nowych rozwiązań byłoby pozytywne dla budżetu i państwa.

Czy na przeszkodzie zniesienia limitów dla dorabiających rencistów stoją względy gospodarki lub rynku pracy? Prof. Gertruda Uścińska wyjaśnia, że niekoniecznie:

- Z ekonomicznego punktu widzenia im więcej osób pracuje, tym lepiej dla gospodarki. Z kolei silna gospodarka z wysokim zatrudnieniem generuje wyższe wpływy do funduszy społecznych, z których finansowane są wydatki na transfery na rzecz ludności – mówi.

Wyobrażenie zamiast faktów

- Brak jednoznacznych danych, ilu rencistów pracuje, jaka jest ich sytuacja, stopień niepełnosprawności, gdzie pracują, czy tylko w miastach, czy także na wsiach – zauważa poseł Sławomir Piechota (PO). – Wciąż posługujemy się pewnym wyobrażeniem, a nie mamy faktów. Każda ustawa musi mieć ocenę skutków regulacji, a więc także ocenę finansową. Z pułapką rentową może być jak z artykułem konstytucji, który pozbawiał osoby ubezwłasnowolnione prawa do głosowania. Pogłębione poszukiwania, skąd to się wzięło, pokazały, że przepisano ten artykuł z poprzedniej konstytucji. Nie była to zaplanowana, świadoma decyzja – mówi.

Poseł Piechota jest zwolennikiem zupełnego zniesienia limitów i wpływu zarobków na rentę:

- Człowiek, który podjął pracę, ma mieć zagwarantowane, że to, iż pracuje i zarabia, nie wpłynie na ograniczenie jego renty – mówi. – Zawsze były obawy, na ile zniesienie pułapki rentowej może spowodować pęknięcie systemu, to, że każdy, kto będzie mógł zdobyć rentę, będzie się o nią starał, niezależnie, czy może pracować, czy nie. W podstawowym znaczeniu bowiem renta jest dla kogoś, kto nie może pracować, czyli jeśli ma rentę i pracuje, to powstaje niespójność. Bardzo mało rencistów pracuje i wciąż spotykam się z sygnałami, że ludzie, mając okazję do pracy, nie podejmują jej, bo się boją, że renta zostanie im zabrana w całości lub częściowo. Uważam, że należy dać ludziom możliwość pracy, bo po pierwsze, będą mieli wyższy status materialny, a więc w mniejszym stopniu będą korzystać z pomocy społecznej, a po drugie, będą też płacić podatki i składki. Najważniejsze, żeby nie było przekonania, iż zniesienie pułapki będzie się wiązało ze stratami dla budżetu – podsumowuje.

Poseł Piechota podkreśla, że w związku z zapotrzebowaniem rynku na pracowników to doskonały moment, by dać szansę rencistom. Przyznaje, że zawsze dużo obaw jest po stronie kolejnych ministrów finansów. 

- System emerytalno-rentowy to zawsze jeden z większych kosztów dla państwa. Jeśli budżet wynosi 400 mld zł, a budżet ZUS-u blisko 200 mld zł, to pokazuje skalę wydatków w tym systemie. Zawsze jest obawa, jak to wpłynie na ten system, ale w moim przekonaniu nie uszczupli go, bo człowiek, który dostaje rentę, i tak ją będzie dostawał – dodaje.

fragment osoby siedzącej na wózku inwalidzkim, która trzyma dłonie na dokumentach, leżących tuż przy klawiaturze komputera
fot. Piotr Stanisławski

Jedna z poważniejszych barier

- W dobie braku rąk do pracy aktywizacja każdej grupy zawodowej jest bardzo ważna. Dla polskiego rynku pracy sytuacją niepożądaną są wszelkie bariery, które uniemożliwiają świadczenie pracy osobom, które wyrażają szczere chęci podjęcia zatrudnienia – komentuje Katarzyna Siemienkiewicz, ekspertka Pracodawców RP ds. prawa pracy. – Polska nie należy do krajów z wysokim odsetkiem zatrudnienia osób niepełnosprawnych. Aktualnie osoby niepełnosprawne mają dylemat, czy podjąć pracę i utracić prawo do renty, czy pozostawać biernym zawodowo. Okazuje się, że przekroczenie progu dochodowego, który powoduje utratę prawa do renty, nie jest trudne. Wyeliminowanie ww. dylematu niepełnosprawnych pracowników pozwoliłoby chociaż w niewielkim stopniu zmniejszyć problem niedoboru kadr. Dlatego należy rozważyć, czy próg dochodowy dla osób niepełnosprawnych powinien pozostać na dotychczasowym poziomie – mówi.

Co do konieczności likwidacji pułapki rentowej nie ma też wątpliwości Edyta Sieradzka, wiceprezes Ogólnopolskiej Bazy Pracodawców Osób Niepełnosprawnych.

- Nasze stanowisko w tym zakresie od kilku lat jest jednoznaczne. Uważamy, że pułapka rentowa blokuje aktywność zawodową osób z niepełnosprawnością, posiadających rentę. Dziś to jedna z poważniejszych barier w aktywizacji osób z niepełnosprawnością. Łatwo o zniechęcenie w poszukiwaniu pracy, gdy w perspektywie ma się utratę świadczenia rentowego. Świadczenia, które nie tylko rekompensuje wyższe koszty życia związane np. z koniecznością stałej rehabilitacji czy zażywania leków, ale stanowi także zabezpieczenie przed niestabilnością zatrudnienia – konkluduje.

Skalę zjawiska odkrywamy, uzyskawszy dane z organów rentowych. W przypadku świadczeniobiorców ZUS prof. Gertruda Uścińska informuje o blisko 25 tys. świadczeń zawieszonych i ponad 67 tys. zmniejszonych:

- W I kwartale 2019 r. przeciętna miesięczna liczba zawieszonych emerytur i rent z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wyniosła 15,8 tys., przy 62,6 tys. świadczeń zmniejszonych. Jeśli natomiast chodzi o zawieszone renty socjalne oraz świadczenia i zasiłki przedemerytalne, ich liczba wyniosła w tym samym okresie 8,9 tys., podczas gdy zmniejszenie świadczenia dotknęło 4,8 tys. osób.

Jak poinformowała nas Maria Kuźniar z biura prasowego ZUS, przeciętna miesięczna liczba samych rent z tytułu niezdolności do pracy, zawieszonych z powodu osiągania przychodu zarówno w 2018 r., jak i w I kwartale tego roku, wyniosła 2,6 tys.

Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS) na podstawie decyzji otrzymanej z ZUS wypłaca rentę socjalną osobom jednocześnie uprawnionym do rolniczych rent rodzinnych. KRUS zobowiązany jest zawieszać rentę socjalną, gdy rencista osiągnie przychód w kwocie wyższej niż 70 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia za kwartał kalendarzowy.

- W 2018 r. Kasa wypłacała średnio miesięcznie 11 643 renty socjalne w tzw. zbiegu z rentami rodzinnymi, a z danych wstępnych za I kwartał 2019 r. wynika, że liczba takich świadczeń wynosi 11 721. Z uwagi na osiąganie dodatkowych przychodów w kwocie przekraczającej 70 proc. przeciętnej pensji obecnie zawieszona jest jedna renta socjalna – informuje nas Magdalena Wachnicka-Witzke, dyrektor Biura Komunikacji i Współpracy Międzynarodowej KRUS.

Zawiłości przepisów

- Spotykam wiele osób z niepełnosprawnością, które gubią się w zawiłościach przepisów związanych z dorabianiem do rent, co niejednokrotnie skutkuje tym, że złamali jakiś paragraf, zarabiając 2 zł za dużo, i nie wiedzą, że w konsekwencji będą musieli zwrócić całą rentę socjalną do ZUS – mówi Lech Stefańczuk.

Trzeba bowiem pamiętać, że to rencista musi pilnować swych dochodów i zgłaszać w ZUS przekroczenie limitu.

Za przykład wątpliwości niech służy głos Sebastiana, naszego Czytelnika, który pytał: „Mam pewną zagwozdkę. Mianowicie jestem osobą niepełnosprawną dawnej I grupy na rencie socjalnej. Pracuję na etacie, a dodatkowo wykonuję prace z tytułu umowy o dzieło. Zawieszenie renty socjalnej następuje po przekroczeniu 70 proc. średniego dochodu. Tylko jak rozstrzygnąć, że dochód nastąpił w danym miesiącu? Gdy praca zostanie zakończona i odebrana, pracodawca musi wypłacić do końca miesiąca honorarium. Płaci podatek od umowy, lecz z honorarium spóźnia się do następnego miesiąca. Za jaki miesiąc jest liczony dochód? Za miesiąc, w którym pracodawca zapłacił podatek? Czy za miesiąc, w którym zapłacił honorarium? Czy może za miesiąc, w którym powinien się rozliczyć według tego, co mam w umowie? A co w razie kontroli ZUS?”.

Lech Stefańczuk z tablicą z napisem: Przez pracę do zaradności i godnego życia
Lech Stefańczuk, fot. Mateusz Różański

Takich sytuacji życie generuje dużo więcej. Jak się nie pogubić? 

- Aby funkcjonować w pułapce rentowej, trzeba uważać, aby nie dostać talonów na święta, premii czy pakietu medycznego od pracodawcy, bo może to skutkować zwrotem renty do ZUS – mówi Lech Stefańczuk. – Nie wykorzystałem kiedyś kilku dni urlopu wypoczynkowego i dostałem ekwiwalent pieniężny, ale... musiałem zwrócić całą rentę, co stanowiło trzykrotność ekwiwalentu za urlop. Mój kolega popadł w konflikt z księgowymi, które wypłaciły mu dwie pensje w jednym miesiącu, co skutkowało tym, że musiał oddać rentę za jeden miesiąc. Limity dochodowe, zasady oddawania rent i możliwości dorabiania różnią się w zależności od rodzaju renty, co powoduje jeszcze większe zamieszanie. W najtrudniejszej sytuacji są renciści socjalni, którzy mają najniższe świadczenia, „najostrzejszy” sposób ich zawieszania i najwęższy wachlarz dorabiania. Pamiętam sytuację w jednym zakładzie pracy, gdzie wszyscy pracownicy dostali 200 zł - tzw. karpiowe. Niby powód do radości, więc pełnosprawni się cieszyli, renciści składkowi też, tylko jeden rencista socjalny chodził smutny, bo wiedział, że przekroczył limit i będzie stratny 700 zł na tej premii – mówi.

Przeciw ostracyzmowi

Według Lecha Stefańczuka pułapka rentowa skutkuje ostracyzmem wobec osób z niepełnosprawnością. Rozpoczął więc kolejne działania, na wzór tych sprzed ośmiu lat, którymi chce doprowadzić chociażby do podniesienia limitu dorabiania dla rencistów do 130 proc. średniej pensji krajowej. Taki projekt złożony był w sejmie już w 2017 r., jednak senat go nie przyjął. 

- Mam „szalony” pomysł - a co gdyby limit był stały i ustalany raz na cały rok? A co by było, gdyby ZUS rozliczał rencistę miesięcznie lub rocznie w zależności od tego, co jest dla niego korzystniejsze? Obecnie renciści, którzy pracują sezonowo, przekraczają limit, wykonują taką samą pracę i otrzymują takie samo wynagrodzenie, muszą zwracać pieniądze do ZUS w zależności... od rodzaju renty, którą pobierają. Moim zdaniem system wymaga przebudowy – uproszczenia i ujednolicenia.

Konstruktywne zmiany

Podobnego zdania jest nasza Czytelniczka Marta, która pisze: „Obawiam się, że niedługo jeszcze trudniej będzie dorobić do renty socjalnej, bo przecież skoro ją podnoszą, będziemy się mieli jak w raju. Dlaczego nie walczy się o konstruktywne zmiany, np. by po przekroczeniu limitu nie trzeba było zawieszać renty, lecz można było wszystko rozliczyć w skali roku, tak jak przy innych rentach, i wtedy ewentualną nadwyżkę oddać do ZUS?”.

Czytelniczka Ewa pisze: „Mam rentę socjalną i umiarkowany stopień niepełnosprawności, ale przede wszystkim choruję na schizofrenię, która po raz pierwszy zaatakowała, kiedy byłam w szkole podstawowej, a powróciła, gdy miałam 17 lat. Wiele bym dała, żeby zamiast tego nawracającego, okropnego bólu psychicznego czuć radość ze skończonych studiów (które musiałam przerwać przez chorobę) oraz podjęcia pracy. Nie jest fajnie, kiedy ludzie odwracają głowę, nazywając wariatką. Renta socjalna jest moim jedynym źródłem dochodu i chciałabym iść do pracy, ale jak na razie psychika na to nie pozwala, więc ucieszyłabym się, gdyby te poprawki do ustawy weszły w życie. 724 zł renty [luty 2018 – przyp. red.] to nie jest wiele, sama bym za to nie przeżyła. I choć składek nie płaciłam, to płacili je moi rodzice. Za mnie też”.

Pracujący niewidomy Czytelnik tak komentuje sytuację: „Niezależnie od tego, czy kwota możliwa do dorobienia zostanie zwiększona, czy nie, należy uprościć zawieszanie renty. Nie powinno się jej odbierać, gdy dochód w danym miesiącu zostanie przekroczony. Rencista nie powinien zajmować się bieganiem do ZUS-u w celu zawieszenia i odwieszenia renty. Powinno być tak, jak w przypadku pozostałych rent, czyli po podsumowaniu roku następuje ewentualny zwrot nadwyżki do ZUS. W przypadku wszystkich zwrotów dużym ułatwieniem byłoby również, gdyby ZUS informował o kwocie należnego zwrotu i potrącał go z kolejnej renty. Teraz trzeba robić przelew, co czasem jest skomplikowane, bo niska jest dostępność stron internetowych banków. Ma to duże znaczenie dla osób niewidomych korzystających z czytników ekranu”.

czarne znaki zapytania i jeden czerwony znak zapytania na czarnym tle
fot. pixabay.com

Pytanie do środowiska

Problem dostrzega także Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych, Krzysztof Michałkiewicz. Przyznaje, że przepisy mówiące o zarabianiu z innego źródła niż renta socjalna często stanowią barierę w zatrudnianiu.

- Zastanawiamy się nad przygotowaniem rozwiązań, które dawałyby szansę na godzenie pracy, a jednocześnie nietracenie renty socjalnej. Ona często jest polisą na bezpieczeństwo w funkcjonowaniu osób z niepełnosprawnością – mówi pełnomocnik. Zgadza się, że jest to problem trudny. – Chcemy otworzyć osoby z niepełnosprawnością na zatrudnienie; często nawet znaczna niepełnosprawność nie jest barierą w zatrudnieniu, dzisiejszy świat daje coraz większe możliwości, także technologiczne, które pozwalają funkcjonować na rynku pracy. Chcemy, żeby coraz więcej osób niepełnosprawnych zdobywało wykształcenie i zawody na miarę ich aspiracji i możliwości, a nie by oferowano im tylko najprostsze miejsca pracy.

Na pytanie, co naprawdę stoi na przeszkodzie likwidacji pułapki rentowej, zwraca się za naszym pośrednictwem do środowiska osób z niepełnosprawnością.

- Zgodnie z Konwencją ONZ o prawach osób niepełnosprawnych wszystkie nasze pomysły staramy się konsultować ze środowiskiem. Jeśli ono ma rozwiązanie w tym obszarze, bardzo chętnie będziemy starali się zastanowić nad nim i je realizować. Bardzo ważne jest to, by osoby, które chcą i mogą pracować, mogły to robić i zarabiać porównywalnie do innych pracowników – podkreśla.

Istotna koordynacja

Na wagę koordynacji polskiego prawa i całego systemu wsparcia osób z niepełnosprawnością oraz ich zatrudniania zwraca uwagę Anna Dukat, ekspert ds. niepełnosprawności w Business Centre Club.

- Każdy jest inny i powinien być traktowany indywidualnie. Dlaczego prawo, pomimo innego poziomu wykształcenia i wykonywanej pracy przez osoby z niepełnosprawnościami, wyrównuje wysokość osiąganych przez te osoby dochodów? Konieczna jest zmiana systemu orzecznictwa, czas upływa, gospodarka się rozwija, pracodawcy poszukują pracowników, a przestarzałe prawo powstrzymuje ten rozwój przez pułapkę rentową – mówi.

Nie ukrywa, że jest aktywną zawodowo osobą z niepełnosprawnością w stopniu umiarkowanym i od lat walczy w sądzie o swoje prawa.

- Wiele osób z niepełnosprawnością podjęłoby pracę mimo ograniczeń funkcjonalności organizmu. Taka praca byłaby też bezcenną rehabilitacją społeczną i psychiczną – dodaje Anna Dukat.

Według Anny Kabulskiej z biura prasowego Rzecznika Praw Obywatelskich, również rzecznik dostrzega problem pułapki rentowej, który może być jedną z przyczyn ograniczających aktywność zawodową osób z niepełnosprawnościami.

- Problem ten winien znaleźć rozwiązanie w ramach szerszych działań systemowych wspierających aktywność zawodową osób z niepełnosprawnościami, w szczególności na otwartym rynku pracy – mówi Anna Kabulska.

grafika dwóch ludzików. Z głowy jednego wychodzą pytania, z glowy drugiego - żarówki
fot. pixabay.com

Kiedy i jakie zmiany?

Widać zatem wyraźnie, że czas na zmiany. W którą stronę one mają iść, co jest ważne dla środowiska osób z niepełnosprawnością, co można zrobić już dziś, a co wręcz trzeba zrobić? Zachęcamy Czytelników do podzielenia się swoimi pomysłami na to, jak zarabiać bez barier tak, by nikt nie czuł się pokrzywdzony.

Co uważają Czytelnicy portalu?

Poniżej prezentujemy wyniki dwóch sond, w których brali Czytelnicy portalu Niepelnosprawni.pl:

  1. Na pytanie: „Czy powinny istnieć limity zarobków dla rencistów?” głosy rozłożyły się następująco:
    • nie – 69,8 proc.
    • tak – 24,1 proc.
    • trudno powiedzieć – 6,1 proc.
  2. W sondzie na portalu Niepelnosprawni.pl na pytanie: „Gdyby renciści mogli zarabiać bez limitów, to zdecydował(a)byś się...” odpowiedzi rozłożyły się następująco:
    • nie pilnować wysokości zarobków: 25,4 proc.
    • podjąć pracę: 8,9 proc.
    • skończyć z pracą na czarno: 7,7 proc.
    • wystąpić o podwyżkę: 6,5 proc.
    • odwiesić rentę: 3,3 proc.
    • wystąpić o rentę: 1,4 proc.
    • nic nie zmieniać, bo bał(a)bym się, że mnie „uzdrowią” na komisji: 15,1 proc.
    • nic nie zmieniać, bo nie mogę pracować: 24,2 proc.
    • trudno powiedzieć: 7,5 proc.

okładka magazynu Integracja nr 3 - Joanna Mazur i Jan KlimentArtykuł pochodzi z numeru 3/2019 magazynu „Integracja”.

Zobacz, jak możesz otrzymać magazyn Integracja.

Sprawdź, jakie tematy poruszaliśmy w poprzednich numerach (w dostępnych PDF-ach).

Dodaj komentarz

Uwaga, komentarz pojawi się na liście dopiero po uzyskaniu akceptacji moderatora | regulamin

Komentarze

  • tysiąc możliwości premiowych
    hmm
    08.10.2019, 13:22
    Ta pułapka rentowa jest chorym wymysłem pracodawcy korzystają z wolności rynku są premie uznaniowe, regulaminowe, miesięczne, kwartalne, roczne, od obrotu firmy od zysku... Niepełnosprawny musiał by być prezesem by mógł je przewidzieć przy czym premie są obligatoryjne idą od samej góry w dół np w wielkości 10% i nie ma dyskusji że ktoś nie chce lub prośba o scedowanie mojej premii na kolegę. Na 1000 pracodawców jest tysiąc rozwiązań.
    odpowiedz na komentarz
  • Cofnąć nazwy niepełnosprawności
    pr
    06.10.2019, 23:42
    1) Proszę o cofnięcie nazw Niepełnosprawności na I II i III grupę dziś jest tak całkowitej niezdolności do pracy oraz samodzielnej egzystencji (dawna I grupa inwalidzka) całkowitej niezdolności do pracy (dawna II grupa inwalidzka) częściowej niezdolności do pracy (dawna III grupa inwalidzka) Co to oznacza? Że 90% pracodawców nie wnika w wymysły i czytając "całkowita niezdolność do pracy" nie wgłębiając się w temat naszą CV z punktu przekreśla lub na spotkaniu rekrutacyjnym kończy rozmowę bo dla niego "CAŁKOWITA NIEZDOLNOŚĆ DO PRACY" oznacza całkowitą niezdolność do pracy i dalszej rozmowy nie ma z punktu jesteśmy przekreśleni to jest DYSKRYMINACJA. A częściowa niezdolność do pracy oznacza dużo niższą wypłatę (argument częściowo nie nadaje się do pracy) 2) Czy jesteście świadomi do czego prowadzą wszelkiego typu pułapki rentowe? Do świadomego zaniżania sobie wypłat (mniejszych składek do odprowadzenia) co wpływa na EMERYTURĘ jeśli ktoś dożyje. Więc to kolejna DYSKRYMINACJA. 3) a jak jest napisane w artykule renta dla wielu osób które pracują z całkowitą niezdolnością do pracy jest to kompencacja ich niepełnosprawności w porównaniu ze zdrowym pracownikiem (na leki rehabilitację etc)
    odpowiedz na komentarz
  • Informacja z ZUS
    Marek
    04.08.2019, 22:41
    W ZUSie gdy chciałem zawiesić rentę z tytułu przychodów z działalności gospodarczej poinformowano mnie, że nie ma podstaw do zawieszenia renty. Poinformowano mnie, że przychody nie są ważne, a ważna jest składka z działalności do ZUS którą odprowadzam. Ponieważ składka z działalności jest stała i nie przekracza progu wskazanego w przepisach, można pobierać rentę i mieć działalność i jest to bez znaczenia jakie ma się przychody. To jak to jest?
    odpowiedz na komentarz
  • wstyd tak kłamać !!!
    Barbara
    02.08.2019, 10:40
    kłamstwem jest, że wcześniejsze orzecznictwo było liberalne !!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!! Ja przez 20 lat choroby przewlekłej nieuleczalnej była szarpana przez ZUS prze pierwszych 7 lat co roku. Potem różnie, co rok lub co 2 lata regularnie. Potem ZUS mnie "uleczył" odbierając mi z 920 zł renty 210 zł. Jestem osobą samotną, więc gdyby nie rodzina zdechłabym z głodu. Dodam, że uczciwie przepracowałam 20 lat. Nie chrzańcie, że renta średnia to ponad 1600 zł
    odpowiedz na komentarz
  • renta i praca a zus
    tom
    01.08.2019, 11:53
    limity limitami ale jak na komisji ZUS orzecznik zobaczy ze podjeliscie prace to mozna byc niemal pewnym ze ukrci a najpewniej zabierze rente i limity juz nie beda mialy znaczenia. Przy takim systemie orzecznictwa to strach pracować bo można zostac bez renty i bez pracy.
    odpowiedz na komentarz
  • Zus karze za aktywność
    Hirek
    31.07.2019, 20:55
    Witam! Jako osoba I grupy niepełnosprawności pracuję na cały etat. Zarabiam za pracę bo wiadomo że stanowisko czy to sprawnej czy niesprawnej osoby na wolnym rynku nie może byś obniżone (płaca na stanowisku) nie może byś dyskryminacją osoby niepeł. go takie jest wynagrodzenie na tym stanowisku zaszeregowania i niema dyskryminacji w tym zakładzie. zarobki umowa na 2700 zł do tego dochodzą premie i jakieś nagrody za pracę bo niepł też dobrze pracują. Muszę prosić księgową o to by we wrześniu podała ile dochodu miałem do września w całości i jest tak że jeszcze przewiduje świąteczną premię. to ja Muszę obliczyć że przekroczę limit zarobkowy na rok bieżący. Proszę dyrektora o bezpłatny urlop a to jest 20 parę dni prawie miesiąc mnie niema na stanowisku i pracodawca traci dobrego pracownika. Bo wczesniej rok zus pod koniec maja przysłał mi że przekroczyłem limit dochodowy o prawie 2000zł z czego na rękę dostałem tysiąć sto a musiałem oddać z podatkiem ......2000zł to zus mnie ukarał za aktywność. to już dzięki dyrektorowi uprzejmości że mi poszedł na rękę daje mi urlop bez płatny bo nie chce mnie jeszcze z tego powodu karać jeszcze raz. a przecież ja tak się czuje że zus okrada nas za pracę i od prowadzone podatki. Proponuję znieść tą pułapkę rentową. i tak mało osób pracuje niepełnosprawnych bo pracodawcy nie zatrudniają na mniejsze etaty bo chcą by niepełnosprawni pracowali na cały etat. A osoby niepeł co są zatrudnieni i pastwo chce zatrudnić w urzędach państwowych (urząd gminy, policja, pływalnia, muzea itp a tam są większe płace i nie można dyskryminować płacowo osób niepełnosprawnych. to jak ma się mgr to już problem. Dajcie możliwość pracy a te absurdy już znieście.
    odpowiedz na komentarz
  • Konkretnie - limity w zarobkach do likwidacji
    Janek ON
    31.07.2019, 18:42
    Mam możliwość zarobienia większych pieniędzy choć jestem osobą całkowicie niesamodzielną w codziennym życiu. Średnia byłaby w przedziale 70-130% średniej krajowej. Jednak to jest zmienne; jednego miesiąca zarobię poniżej 70% w inne mc. Powyżej 130%, inne mc. Będę się mieścił w przedziale 70-130%. Przy obecnych przepisach, nie podejmę się tego w obawie przed zawieszeniem lub umniejszeniem renty przez ZUS. W dodatku ewentualna komisja w ZUS może oznaczać dodatkowe kłopoty i uzdrowienie – skoro tak dobrze pracuje. Oczekiwałbym całkowitego zniesienia limitów; chcę pracować i zarabiać jak najwięcej, chcę płacić podatki nie zastanawiając się nad tym czy renta zostanie mi zabrana. Dlaczego robi się nam tak pod górkę? Czy chęć pracowania i aktywność zawodowa powinna być karana umniejszaniem/zawieszaniem renty? Na każdym kroku jakieś bariery; jak nie architektoniczne, to zdrowotne, mentalne, czy legislacyjne...
    odpowiedz na komentarz
  • A może zróbmy strajk, niech chociaż te 70% średniej krajowej obowiązuje na cały rok.
    Rencista socjalny.
    31.07.2019, 14:47
    A może zróbmy strajk, niech chociaż te 70% średniej krajowej obowiązuje na cały rok. Poza tym to co teraz jest nie jest moim zdaniem zgodne z konstytucją, gdyż wg Konstytucji wszyscy są równi wobec prawa, a nas rencistów socjalnych traktuje się gorzej od rencistów, którzy mają renty wypracowane.
    odpowiedz na komentarz
  • Obiecanki, cacanki byłej minister pracy i polityki społecznej w dniu 9.12.2015 r.
    Inwalida i osoba o białej lasce
    30.07.2019, 14:23
    Udzielająca wywiadu w wyżej wymienionym dniu 9.12.2015 r. w zamieszczonym przez Redakcję portalu Centrum Integracji artykule pt. „Minister Elżbieta Rafalska: wesprzemy rodziny” na następującej stronie internetowej www.niepelnosprawni.pl/ledge/x/300993 była minister pracy i polityki społecznej, a obecnie europoseł do Parlamentu Europejskiego Elżbieta Rafalska okłamała nas żyjących na granicy przeżycia i na krawędzi finansowej biednych emerytów, rencistów czyli osoby niepełnosprawne poruszając, że trzeba zlikwidować pułapki świadczeniowe dla osób niepełnosprawnych oraz stwierdziła, że jest zdecydowaną przeciwniczką takiej sytuacji, że ktoś nie podejmuje pracy ze strachu przed utratą świadczenia, a także stwierdziła, że ważne jest, by zachęcać ludzi do aktywnego zarobkowania i im to ułatwiać, a nie budować strach przed podjęciem aktywności zawodowej.
    odpowiedz na komentarz
  • Odpowiedź na to pytanie jest BANALNIE PROSTA
    Krzysiek
    30.07.2019, 13:18
    Odpowiedź na to pytanie jest BANALNIE PROSTA: na przeszkodzie stoją POSŁOWIE I SENATOROWIE tego obecnego rządu z Prezydentem Andrzejem Dudą na czele.
    odpowiedz na komentarz
  • Eldorado dla Pracujących amputantów Rąk i Nóg
    Leszek
    30.07.2019, 12:39
    Pani Minister dlaczego prześladujecie pracującychamputantów Rąk i nóg.Za przekroczenie 130% najniższego uposazenia Zus-siedleckizabrał mi rente- tłumacząc ze mam / 3 dzieci / na urzymaniu z żoną nauczycielką / ELDORADO finansowe.Trzeba było pracować fizycznie / na 1 nodze / np. jako sprzątacz to by Pan pracował i miał rente,a zachciało sie studiów, doktoratu - to cierp człowieku-zagajała urzedniczka.Rany kikuta / upały / odlezyny, guzy itp nikogo nie obchodza.Chciałem pracowac- dzisaj jestem specjalistą - lecz moj koledzy nie ponosza kosztów dopład do protez,leków, rehabilitacji itp.moja rodzina jest biedniejsza poprzez chorego ojca- a wsparcie Państwa nas omija.na fali są Ci co nic nie robią tylko krzyczą- daj więcej.daj więcej.....Nich nam Pani pomożę- np. zwolnienie z PIT.zwiekszenie kwoty wolnej od podatku ,zniesienie pułapki rentowej...itp
    odpowiedz na komentarz
  • Pułapka rentowa większości niepełnosprawnych nie dotyczy .
    ONa
    30.07.2019, 10:50
    Pułapka rentowa nie dotyczy prawie 90 procent pracujących niepełnosprawnych , bo w żadnym zakładzie pracy chronionej ,ani w ZAZ - e tyle się nie zarabia , by obniżyli rentę ,gdyż zwykle tam jest minimalna i otrzymują ją także ON bez renty , a przecież pułapka rentowa ich nie dotyka i mogą zarabiać nieskończenie wiele .Problemem jest tak zwana pułapka stażowa,a raczej kwota stypendium stażowego , która jest wręcz głodowa .W wielu zakładach wymaga się, by niepełnosprawni zanim dostaną pracę za minimalną pracowali przez 6 miesięcy na tym stażu i zarabiali 900 zł miesięcznie.Za te pieniądze trudno wyżyć , bo nie każdy stażysta ma bogatą rodzinę , by go w czasie stażu utrzymywała .Dlaczego tyle się mówi ,o pułapce rentowej a nikt nie mówi o biedzie ludzi bez rent pracujących na stażach na produkcji i w urzędach ? Stąd apel do wszystkich decydentów .Podnieście płacę dla pracujących na stażach , pełnosprawnych i niepełnosprawnych do godnego poziomu pensji minimalnej .Oprócz tego należy za ten czas pracy na stażu płacić pełne ubezpieczenie emerytalne i rentowe za takiego pracownika . Zbliża się reforma orzecznictwa i wielu ON straci rentę i ważne , by pracując na stażu , te osoby miały za co kupić jedzenie i opłacić rachunki .500 plus dają bogatym , a ten biedny stażysta niepełnosprawny bez renty na 500 zł musi pracować dłużej niż połowę miesiąca .Dlaczego posłowie nie chcą podnieść stypendium stażowego ?Oto jest pytanie .
    odpowiedz na komentarz
  • zmiany na
    wiśniowy
    29.07.2019, 21:19
    Przypuszczam że głównym problemem jest czy pracujący rencista socjalny, uzyskałby prawo do renty chorobowej z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Wówczas limity wynagrodzenia by wzrosły . Innym postulatem byłoby aby deklaracja że nie uzyskuję dofinansowania do wynagrodzenia z PFRONu zmniejszała by w 50 % lub więcej kwotę przekroczenia.
    odpowiedz na komentarz
  • koniecznie trzeba znieśc limity dorabiania do renty
    halina
    29.07.2019, 20:57
    Podjęłam pracę w szkole za w lutym 2019r. za 2611zł brutto i musiałam zawiesić rentę socjalna czyli straciłam 1100zł dyrektor nie chciał / nie mógł ? się zgodzić na 3/4 etatu mam stopień umiarkowany więc nie dostanę dodatku 500+ przegłosowanego tylko dla stopnia znacznego. Jeżeli rządowi zależy na motywacji do O.N. do pracy powinien natychmiast zlikwidować " pułapkę rentową". Jak mam się usamodzielnić ??????? jak założyć rodzinę, Za wakacje mi nie zapłacą, więc dodatek wakacyjny 300zł nie namiesza, ale wcześniej jak starałam się się zmieścić w limicie, i dostałam 50zł na dzień kobiet których nie mogłam nie przyjąć, to też zabrali mi rentę i zasiłek z a marzec, przecież to jest chore
    odpowiedz na komentarz
  • Ale to już było
    pesymista
    29.07.2019, 20:02
    Nie sądzę aby udało się coś zmienić w tym temacie. Rządzący z niewiadomych powodów nie chcą aby ON mogły żyć godniej, na lepszym poziomie. Mamy być biedni, głodni i siedzieć w domach. Widać to dokładnie po tym, na jaki opór napotykamy przy każdej próbie wywalczenia chociażby wyższych świadczeń. Wolą "pompować" miliony w różne instytucje "pseudo pomocowe", przekrętasów i aferzystów, aby tylko nie dać nam do ręki gotówki. A tych, co jeszcze mają jakąś nadzieję na poprawę sytuacji ON, odsyłam do druku sejmowego nr 1966 i zapoznania się ze ścieżką legislacyjną.
    odpowiedz na komentarz
  • Zbliżają się wybory...
    wartos
    29.07.2019, 15:39
    Może Pani Prof.Uścińska spróbuje przeżyć za 935 zł na miesiąc.Rozmawiajmy Pani profesor jak równy z równym,bo ... im więcej pracuje tym lepiej,to jest głównie wasze zdanie(innego nie tolerujecie bo tylko to jest dla was dobre).A czy umie Pani ocenić na 2-3 min komisji stan zdrowia i przydatność,nie czytając nawet ,to nie komisja to parodia i kpina.Mówię o swoim przypadku,więc nikt mi nic nie może nic zarzucić.Sam dobrze wiem,co jest dla mnie dobre a nie tzw.orzecznik ze specjalizacją :dermatolog,który oceniał przydatność w dziedzinie : neurologii,psychiatrii,pulmonologii i kardiologii.
    odpowiedz na komentarz
  • Brawo!
    Basia Piekarz
    29.07.2019, 14:13
    Ciesze się, że ktoś interesuje sie tą kwestią. Uważam, ze limity dorabiania powinny byc zniesione, bo jest to karanie człowieka za aktywność i pracowitość. Byl czas, że żyłam z opieki społecznej w skrajnej nędzy- dzięki samozaparciu ukończyłam studia i powoli poprawilam swoja sytuację finansową. Wybrałam pracę i zawiesiłam rentę. Nie przestalam być osobą niepełnosprawną- sama płacę za niezbędne środki, które umożliwiają mi funkcjonowanie. Zaczynam się zastanawiać czy warto się szarpać- może lepiej zrezygnować z pracy i żyć z socjalu?
    odpowiedz na komentarz
  • Bez sensu porównywać renty
    Mistrz
    29.07.2019, 14:04
    Nieprawidłowe jest porównywanie renty socjalnej do renty z tytułu niezdolności do pracy. Renta socjalna, to właściwie "zasiłek socjalny", a nie renta. To pomoc państwa dla osób, które od dziecka są poważnie niepełnosprawne I NIE SĄ W STANIE PODJĄĆ PRACY. Druga renta, to rzeczywiście RENTA, czyli wynik UBEZPIECZENIA SIĘ OD NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI przez zdriwych, pracujących Polaków. TO NIE JEST POMOC PUBLICZNA i nie może, nie powinna być tak mocno sankcjonowana. Każdy rencista sam wypracował sobie wysokość renty przez składki i lata pracy z odprowadzaniem podatków. Rencista socjalny, czyli zasiłkowiec, jeśli już czuje, że jest w stanie pracować, powinien po podjęciu zatrudnienia, np. po 4 miesiącach mieć zabierany ten zasiłek i w ramach składek i ubezpieczenia wejść do systemu ubezpieczeń społecznych na ogólnych zasadach. Jeśli za 5,:10, 20 lat jego stan pogorszy się, skorzysta z ubezpieczenia i ZUS przyzna mu rentę z tytułu niezdolności do pracy. Jeszcze raz: RENTA SOCJALNA, TO ZASIŁEK I NIE POWINIEN BYĆ ŁĄCZONY Z JAKĄKOLWIEK PRACĄ - takie jest moje zdanie w temacie.
    odpowiedz na komentarz
  • Nie da się przeżyć za 930 zł. Trzeba pracować.
    Piko88
    29.07.2019, 13:00
    Trzeba pracować mimo choroby, okropnego bolu. Dostosujmy wysokość renty do współczesnych kosztów a na pewno nikt nie będzie musiał dorabiać. Renta jest rekompesata za utracony dochód gdybym był zdrowy, to pieniądze które trzeba wydać na leki, rehabilitację. Zdrowy człowiek nie ponosi tych kosztów. Gdy wydam pieniądze z renty na powyższe artykuły to za co mam żyć? Muszę zarobić na życie. Proste.
    odpowiedz na komentarz
  • Bardzo dobry pomysł
    Optymista
    29.07.2019, 12:55
    Niepełnosprawni do pracy
    odpowiedz na komentarz
  • Zadziwiający paradoks
    Prawnik
    29.07.2019, 12:09
    Osoba uznana z całkowicie niezdolną do pracy ma pracować? Toż to jest bzdura. A może system orzeczncictwa jest nie taki? No bo jeśli ktoś otrzymuje rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, a pracuje i jeszcze pobiera rentę, to jest paradoks.
    odpowiedz na komentarz
Prawy panel

Sonda

Jak oceniasz wynik wyborów?

Biuletyn

Wspierają nas